Çocuk psikolojisinde (Encopresis veya Soiling ismiyle geçen) altına kaçırma, altına işemeye nazaran daha ciddi saydığımız, önemli bir çocuk ruh sağlığı bozukluğudur. Dışkılama sisteminde hiçbir organik bozukluk bulunmadığı halde çocuğun kakasını kaçırması anlamına gelir.

Kaka kaçırma, hemen tüm olgularda gündüz ve uyanık iken meydana gelir. Gece ve uykuda oluşması son derece nadir görülür. Her çocukta kaçırılan miktar değişiktir. Kimi çocukta külotunun hafifçe leke olması biçiminde iken, kimisinde de halkın deyimiyle altına doldurmaya kadar varır. Encopresis daha ziyade erkek çocuklarında görülür. İki ana formu vardır: Sürekli form ve ikincil form. Sürekli formda (Continious) kaka kaçırmanın doğumdan itibaren devam etmesi söz konusudur. İkincil formda ise (Discontinuous) dışkı kaçırmanın uzun bir süre kaybolduğu, sonra yeni- den başladığı anlaşılır .Sü- rekli formun, nedenleri arasında emosyonel (duygusal) faktörler bulunmakla birlikte çoğu kez neden, uygunsuz, gevşek tuvalet eğitimi veya tuvalet eğitiminin hiç verilmemiş olmasıdır. İkincil formunda ise neden, hemen tamamen emosyoneldir.

Encopresis için bir ayrımı da şöyle yaparız: Agressive (saldırgan) ve Regressive (gerileyici) tip Encopresis. Agressive tarz, genellikle bozuk bir ebeveyn-çocuk ilişkisinin dışa vurumudur. Anne, çoğunlukla aşırı kuralcı ve denetleyici bir tavır içindedir. Titizdir, temizliğe gereğinden fazla önem veren ve emretmeyi seven bir tutum göstermektedir. Tuvalet eğitimi genellikle çok erken yaşta, hatta ilk bir kaç hafta içinde başlamıştır. Tuvalet eğitiminin çok erken başarıya ulaştığı (çoğu kez ilk yaş gününden önce) sık bildirilir. Böyle bir anne-çocuk ilişkisinin yarattığı olumsuz duygusal ortamda, çocuk kaka kaçırmaya başlar. Bu, aynı zamanda, agressive duygularını ifade etmesi türlü yollarla önlenmiş olan çocuğun (sürekli temiz, derli toplu olması ve kusursuz davranması beklenmiştir) annesine karşı kızgınlığını belirtme biçimidir.

Agressive encopresis iki şekilde görülebilir: Kabızlıkla birlikte (Retentive) ve kabızlık olmaksızın (Non-Retentive). Retentive tarzında sadece annenin istediği yer ve zamanda yapmayı kabul etmemek değil, dışkılamayı tümden reddetmek söz konusudur. Bu durum kabızlığa, dışkının birikerek kalınbağırsağı genişletmesine ve dışkının taşmasına neden olur.

Regressive tarzda encopresis ise hemen her zaman çocuğun kaygı ve stres içinde bulunduğu durumlarda meydana gelir. Çocuğun, kaygı ve stres karşısında daha önceki duygusal gelişme aşamalarına (adeta bebekliğe) geri dönüşüdür. Bu durumlara örneklerden bazıları, kardeş doğumu, anne ya da babanın hastalığı veya ölümü, hastaneye yatma, ürkütücü bir yaşantı gibi olaylardır.

Encopresis, mutlaka ve gecikmeden tedavisi gereken bir rahatsızlıktır. Kronik hale gelmesi, tedavide önemli güçlüklere yol açar. Tamamen psikolojik yöntemler ile ve kabızlık halinde doğal gıdalar da kullanılarak tedavisi mümkün olan bu rahatsızlık için laxative ilaçlar, ya da daha korkuncu lavmanlar gibi yöntemler, anne-babanın bu yüzden tehditlere veya cezalara başvurması, son derece de zararlıdır. Bu gibi yöntemler ile bir süre önü alınabilir, ancak, çocuğun ruhsal yapısında yaratacağımız örselenmenin izleri yaşam boyu silinmez ve daha ciddi bozukluklara yol açar.

Özetle, ciddi bir çocuk ruh sağlığı bozukluğu olan encopresis için eğer hiçbir organik neden bulunamamış ise, mutlaka ve gecikmeksizin psikolojik tedaviye başvurulmalıdır. Hatta, organik nedenlerin mevcut olması (nadiren) halinde bile psikolojik tedavi şarttır.